عمومی

نقش نخبگان در بحران روانی گرانی‌ها؛ گفت‌وگو با مجید ابهری

احسان انصاری: پیامدهای اجتماعی افزایش قیمت کالاهای اساسی برای جامعه چه خواهد بود؟ آرمان ملی برای پاسخ به این سوال و تحلیل اثرات تورم با دکتر مجید ابهری، جامعه شناس و رفتارشناس اجتماعی گفت و گو کرده است. دکتر ابهری گفت: برخی از نخبگان، اندیشمندان و دلسوزان امروز در حاشیه معتقدند که مردم باید برای حل مشکلات خود به میدان بیایند. امروز مشکل اصلی کشور رفاه مردم و سلامت آنهاست. جان مردم نباید فدای منافع سیاسی شود. همه در یک قایق می نشینیم. بنابراین، اگر این کشتی خراب شود، کسی زنده نخواهد ماند. نتایج این گفتگو را در ادامه می خوانید.

پیامدهای اجتماعی نوسانات قیمت ها و افزایش قیمت ها چه خواهد بود و آیا مشکلات اقتصادی باعث تشدید مشکلات اجتماعی می شود؟
بالاخره گرانی زندگی مردم را سخت کرده است. امروزه تعداد فقرا افزایش یافته است و بسیاری از کسانی که زمانی در شرایط بهتری زندگی می کردند، در نتیجه افزایش قیمت ها با چالش های جدیدی روبرو شده اند. اگر مسئولان عاقلانه چنین تصمیماتی را اتخاذ کنند، باید نخبگان جامعه را از جزییات تصمیمات خود آگاه کنند و نخبگان نیز از روند کار آگاه باشند. متأسفانه برخی اجازه نمی دهند وعده های انتخاباتی آقای رئیسی در حوزه های مختلف به ویژه اقتصاد محقق شود. شعارهای اصلی انتخاباتی آقای رئیسی مبارزه با فساد، مبارزه با تورم و جلوگیری از رشد بی رویه کالاهای عمومی بود، اما تورم وجود دارد و اکنون در حال افزایش است. بعضی ها باید بدانند که نان شوخی نیست. در عین حال، تصمیماتی که باعث افزایش نگرانی عمومی می شود، نباید اتخاذ شود، بلکه نگرانی عمومی را کاهش دهد.

فشارها و نگرانی های ناشی از مشکلات اقتصادی چه تأثیری بر رفتار اجتماعی آنها می گذارد؟
برخی اخبار باعث مضطرب و استرس افراد می شود و این اضطراب بر رفتار اجتماعی آنها تأثیر منفی می گذارد. به عنوان مثال، خبر ذخیره 670 تن ماکارونی در یک کارخانه تولید ماکارونی تاثیر منفی بر روحیه افراد دارد و نگاه بدبینانه ای به آینده ایجاد می کند. آیا مدیران کارخانه باید به مردم اجازه دهند تا برای کسب درآمد بیشتر، اقلام مورد نیاز خود را جمع آوری کنند و آیا چنین افرادی به عواقب این اقدام که می تواند به زندگی مردم آسیب برساند، فکر کرده اند؟ بالاخره برخی مفسدان اقتصادی با سرنوشت سیاسی جامعه بازی می کنند. جالب اینجاست که برخی از کشورهای همسایه ما نیز تورم زا و گران هستند. در برخی موارد گرانتر از ایران هستند. با این حال، هیچکس از وضعیت آنها اطلاعی ندارد، زیرا شبکه های رسانه ای علیه آنها تبلیغ نمی کنند. این در حالی است که شبکه های معاند خارجی شبانه روز بازار ایران را به هم می ریزند و لطمه بزرگی به روح و روان مردم وارد می کنند. وضعیت به همین منوال است، گرانی و وضعیت اقتصادی افراد دیگر نیز بر مشکلات جامعه تاثیر گذاشته است. به عنوان مثال، اگر آلودگی هوا که برای سلامتی انسان بسیار مضر است در نظر گرفته نشود، آلودگی هوا که اغلب ناشی از بی برنامگی و تصمیمات اشتباه است، سلامت انسان را به خطر می اندازد. به جای روایت و مداحی و تبلیغ باید از نخبگان و کارشناسان برای کاهش مشکلات استفاده کرد.

آیا در دولت سیزدهم این اتفاق افتاد؟
اگر دولت می‌خواهد مشکلات مردم را حل کند، باید از نخبگان صرف نظر از سلیقه‌های سیاسی، تنها بر اساس تجربه استفاده کند. امروز با هزینه های موقتی مواجه هستیم. ابتدا باید ریشه این هزینه ها را بیابیم و سپس برنامه ریزی کنیم. البته ریشه یابی این هزینه ها کار سختی نیست. اما یافتن راه حلی برای این هزینه ها نیازمند برنامه ریزی دقیق و بلندمدت است. امروز باید نخبگان، اندیشمندان و دلسوزان در حاشیه برای حل مشکلات مردم به میدان بیایند. امروز مشکل اصلی کشور رفاه مردم و سلامت آنهاست. مسئله معیشتی را نباید فدای سلیقه های سیاسی کرد. همه در یک قایق می نشینیم. به همین دلیل، اگر این کشتی بشکند یا بشکند، زنده ماندن برای کسی مشکل خواهد بود. در شرایط کنونی، انتشار برخی اخبار مبنی بر اختلاس و خروج ارز موجب نگرانی افکار عمومی شده است. بسیاری از مردم به دنبال امنیت غذایی هستند.

مهمترین پیامدهای اجتماعی فقر در جامعه چیست؟
افزایش قیمت کالاها به ویژه در دو سال اخیر که کشور با شیوع ویروس کرونا و تعطیلی بسیاری از مشاغل دست و پنجه نرم کرده است، بدون شک بر تعداد افراد فقیر جامعه افزوده است. اگر اقشار آسیب پذیر جامعه بتوانند با حقوق خود نیازهای اولیه خود را تامین کنند، می توان گفت که فقر کاهش یافته است. فقر مقیاسی چند بعدی است که با شرایط فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جامعه تعیین می شود. خط فقر یک مرزبندی فرضی بین توانایی در برآوردن نیازهای اساسی و ناتوانی در برآوردن آنها در کنار سایر مفاهیم مطرح شده در جوامع مختلف است. با توجه به شدت و ضعف وضعیت اقتصادی ناشی از جنگ در کشورمان و تحریم های وحشیانه و غیرانسانی سال ها، خط فقر فرضی دیگری به نام خط فقر مطلق اضافه شده است. در جوامع دیگر معمولاً سه لایه اقتصاد مطرح می شود: ضعیف، متوسط ​​و خوب. طبقه بندی نظری معمولاً مؤسسات و سازمان‌های اقتصادی مسئول این حوزه‌ها سطوح درآمدی را در هر فصل برای توضیح این طبقات تعیین و منتشر می‌کنند. در حال حاضر بر اساس اعلام این نهادها، میزان دستمزد و درآمد ماهانه برای زندگی زیر خط فقر 11 میلیون تومان تعیین شده است. کسانی که این میزان را تعیین می کنند باید توجه داشته باشند که بسیاری از کارگران و بازنشستگان از حقوق خود اطلاعی ندارند وگرنه حقوق بازنشستگان که سهم قابل توجهی در بین گروه های اجتماعی دارند تامین کننده معیشت آنها نخواهد بود. علاوه بر معایب ذکر شده در بالا، افزایش سن نسبت به سن شروع و سایر هزینه های بیماری هایی مانند فشار خون بالا، دیابت، بیماری های استخوانی و بیماری های عصبی و قلبی پرهزینه تر است. بر اساس این واقعیت ها، بر اساس حقایق واقعی و موجود، خط فقر مطلق معرفی شد. اگر آن یازده میلیون تن را خط فقر در نظر بگیریم، 60 درصد مردم زیر خط فقر هستند.

چه توصیه ای به مسئولان در این زمینه می کنید؟
خطوط و خطوط اقتصادی معمولاً بر اساس استانداردها و تعاریف معتبر علمی تفسیر و ارائه می شوند. یکی از این معیارها که با توجه به وضعیت اقتصادی کشور تعیین می شود، خط فقر است. در تمامی کشورها، نهادها و سازمان های پولی و اقتصادی وظیفه تعیین این حوزه مهم را بر عهده دارند و این حوزه ها شامل تولید ناخالص ملی، درآمد سرانه و قدرت خرید، شاخص های کلیدی و سایر شاخص های مالی مانند نرخ خرده فروشی و تورم است. در برخی موارد برخی از این معیارها به صورت جداگانه و قابل اعتماد تعریف و توصیه می شوند و برای مدت زمان مشخص و محدودی مورد استفاده قرار می گیرند. تعریف و اعلام خط فقر در صورت عدم توجه به شرایط و شرایط خاص جامعه، مشکلات جدیدی را در جامعه ایجاد می کند. بسیاری از آسیب های اجتماعی جامعه امروز ایران با گرانی ها مرتبط است. اقشار بیکار، کم درآمد و بازنشستگان بیشتر از گرانی و افزایش تورم در جامعه رنج می برند. 70 درصد اضطراب در گروه های کم درآمد به دلیل گرانی است. زمانی که نان آور نان آور زندگی نمی تواند خانواده اش را تامین کند، پس از بازگشت به خانه مضطرب و افسرده می شود. در پاسخ به همسر و فرزندان، این استرس به آنها هم وارد می شود. استرس باعث تنش های رفتاری می شود، چنین افرادی با تنش اجتماعی اندک هوشیاری خود را از دست می دهند. دعواهای اطراف پارکینگ مثل بوق و دعوا ناشی از استرس است و هیچکس دلیلی نمی آورد. انتظار برای روشن شدن تاکسی به بهانه های کوچک مانند سوار و پیاده شدن خودرو، درگیری لفظی و فیزیکی است. بسیاری از زوج ها به خصوص زوج های جوان تمایلی به بچه دار شدن ندارند و خانواده های تک والدی نیز تمایلی به بچه دار شدن ندارند. وقتی مواد بهداشتی یا شیر خشک نوزاد با قیمت بالایی ارائه می شود، خانواده ها توانایی خرید آن را ندارند، حتی اگر والدین هر دو کار کنند.

دکمه بازگشت به بالا