عمومی

شرق یا غرب؟ مسئله این است

با این حال، افرادی که برای اشاره به نقاط ضعف بالقوه منعکس شده اند، می خواهند تصمیم گیرندگان را به روش های بهتری معرفی کنند. بستن باب انتقاد، علاوه بر نقض اصل 24 قانون اساسی و آزادی بیان، ممکن است سیاستمداران را از مشاوره رایگان و مفید کارشناسان محروم کند.

دوستی و خویشاوندی در سیاست خارجی

دیپلمات ها ضرب المثلی دارند: «در سیاست خارجی هیچ دوست و دشمن دائمی وجود ندارد». در این شرایط، اتحادهای استراتژیک و حتی دوستی ها تنها در جایی شکل می گیرد که منافع ملی اقتضا کند. در این زمینه کشورهایی که ما آنها را دوست و برادر می نامیم رفتارهای زیادی داشته اند، اما وقتی منافع آنها با منافع ملی ما در تضاد است، منطقاً منافع خود را بر آنچه ما می خواهیم ترجیح می دهند.

در علوم سیاسی تعاریف مختلفی از دیپلماسی ارائه شده است، اما در میان این تعاریف، مفهوم «تامین منافع ملی» رایج ترین است. تامین منافع ملی بالاترین وظیفه دولت هاست و دیپلماسی باید در خدمت آن باشد. قطب‌نمای منافع ملی مسیر عمل را هدایت می‌کند و از بدو پیدایش علوم سیاسی همواره عامل اصلی و تعیین‌کننده خط‌مشی عمومی بوده است. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که عدم تامین منافع ملی می تواند منجر به نابودی یک ملت شود. بنابراین، حتی اگر منجر به آسیب رساندن به منافع دیگران شود، تأمین حداکثری منافع ملی بالاترین اصل اخلاقی است. زیرا در نهایت از بزرگترین بلا که نابودی کامل یک ملت است جلوگیری می کند.

به همین دلیل، سیاست خارجی کشورمان نیز باید برای تأمین سه مقوله عزت، حکمت و مصلحت تلاش کند و به گونه ای تنظیم شود که اصل دائمی دیگری بر این سه مقوله ارجحیت نداشته باشد، به ویژه اگر منافع دیگران در میان باشد. . منافع مردم برقرار خواهد شد، چه منافع چند نفر باشد و چه منافع کشورهای دیگر. دنیای سیاست در عرصه بین المللی دنیای رقابتی است و هرکس بهترین استراتژی را داشته باشد برنده رقابت است. کشورهای بزرگ شرقی که پیش از این در شعار اصلی انقلاب اساس استعمار غرب به شمار می رفتند، اکنون با تغییر دیدگاه و با توجه به مقتضیات شرایط کنونی کشور، به نظر می رسد از محدوده خارج شده اند. این بدان معنا نیست که اتحاد استراتژیک به یک سیستم اساسی و استراتژیک تبدیل شده است.

اگر دوستی و برادری رویه فعلی دیپلماسی و غیرانتقادی است، نباید از تغییر رفتار دیپلماتیک کشورهای همسایه و نزدیک شدن آنها به رقبا و بعضاً دشمنانمان و نیز دوری آنها از اهداف ملی انتقاد کرد. و علایق هنوز یک سال از جمله معروف الهام علی اف رئیس جمهور آذربایجان که «ایران دوست و برادر ماست» نمی گذرد و نخست وزیر ترکیه پیش از این گفته بود «ایران دوست و همسایه ماست». وزارت خارجه پاکستان همچنین اعلام کرد که عینا بعداً در مورد برگزاری رزمایش مشترک سه کشور در نزدیکی مرزهای شمال غربی ما نیز همین را گفت و گفت که برگزاری این رزمایش در هزاران کیلومتر دورتر از اسلام‌آباد و آنکارا ناخوشایند است. شاید شنیده باشید که علی اف درباره مناطق آذربایجانی مام میهن صحبت می کند، این روزها کارشناسان مستقل به الهام علی اف پاسخ دادند.

تنش زدایی در روابط با همسایگان با نادیده گرفتن رفتار آنها در منطقه و نگاه منفعلانه به حرکات آنها متفاوت است. حتی منافع ملی درازمدت دوستی و برادری راهبردی نمی تواند قربانی اشتباهات احتمالی یا سودمندی شود.

معاملات دیپلماتیک

یکی از ابزارهای موفق و مؤثر در عرصه تعامل بین المللی، استفاده از ابزارهای مذاکره دیپلماتیک است. دولت ها گاه از این ابزار برای به دست آوردن اهرم های بیشتر در مذاکرات بین المللی استفاده می کنند و با مانور سیاسی از طریق مخالفت های داخلی با تصمیمات بین المللی خود، سعی در کسب پیروزی بیشتر در مذاکرات بین المللی دارند.

منطقاً همه کارشناسان و صاحب نظران لزوماً آن طور که نظام دیپلماتیک می اندیشد فکر نمی کنند. معمولاً باید از حضور اندیشمندان و صاحب نظران و نخبگان و صاحبان تجربه و دانش در نظام دیپلماسی استفاده کرد، اما اگر در مواقع لزوم از این فرصت استفاده نشد، نگاه کارشناسانه و تحلیلی کارشناسان به مسائل مختلف است. همان نیاز است، باید استفاده شود. برای بیان عقاید مختلف در حوزه علم سیاست خارجی، بدون لطمه به استراتژی سیاسی و روابط دیپلماتیک کشور و در نتیجه نه تنها آسیب رساندن به منافع ملی، بلکه مزایای بی شماری به کار نمی رود.

از رسانه‌های وابسته به دولت، بنا به ماهیت خود، نمی‌توان انتظار داشت که خارج از حوزه راهبرد دیپلماتیک صحبت کنند، که در صورت وقوع می‌تواند مضر باشد زیرا:

  • یا سیستم دیپلماتیک چندصدایی و نامنسجم است و در نتیجه این ظن فزاینده نسبت به ناکارآمدی و غیرقابل اعتماد بودن آن ایجاد می شود.
  • از طرف دیگر، ممکن است تدبیرها قبل از دستیابی به نتیجه شناسایی و حل شوند

اما رسانه‌های غیردولتی و ناشناخته اگر دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشند، اما بر تحلیل تمرکز کنند، نه تنها دستگاه دیپلماسی را دچار مشکل و هزینه می‌کنند، بلکه می‌توانند ابزار مذاکرات دیپلماتیک را نیز در اختیار دولت قرار دهند. نظام دیپلماسی و سیاستمداران آن علاوه بر بهره مندی از مشاوره های رایگان و غیرکلیشه ای، می توانند از این ابزار برای تدوین راهبردها و دستیابی به نتایج پربارتر و البته در نهایت تصمیم گیری خود استفاده کنند.

مشارکت کارشناسان، مشارکت مردم

خرد جمعی بهترین تعریف از منافع ملی است. مشارکت کارشناسان در مباحثی که مستقیماً با منافع ملی مرتبط است، مصداق بارز مشارکت غیرمستقیم مردم در تصمیم‌گیری است. اگر به دلایلی دایره عقاید تنگ شود، ممکن است به شکافی بین اراده مردم و تصمیمات حاکمیت ملی گرایش پیدا کند که در ستون بی بدیل و تزلزل ناپذیر نظام جمهوری نمی گنجد.

می دانیم که سیاست خارجی نه تنها در زندگی مردم مؤثر است، بلکه گاهی به مسائلی می پردازد که سال ها، دهه ها و حتی قرن ها بر سرنوشت کشور تأثیر می گذارد. این موضوع از نظر قانونگذار به قدری اهمیت دارد که در قانون اساسی پیش بینی شده و اصل هفتاد و هفتم آن بیان می کند که عهدنامه ها، مقاوله نامه ها، قراردادها و قراردادهای بین المللی به تصویب شورای اسلامی می رسد. باید با رای مستقیم مردم انتخاب شود و به نوعی نماد مشارکت مردم در تعیین سرنوشت خود باشد. بنابراین باید کارشناسان مستقل را به میل بخشی از مردم جدی گرفت و با محدود کردن همدلی و بحث کارشناسی – کارشناسی، منافع ملی را نادیده گرفت و یا منافع رقبا و گاه دشمنان را ناخواسته تامین کرد. یا عمدا..

پس کسانی که منتقدان را جنبش طرفدار آلمان و غربی‌های خطی برگرفته از سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا و غرب می‌خوانند و می‌خواهند مردم را از پذیرش نظام JJR خسته کنند، مصمم به قیام کشور هستند؟ اگر منتقدانی که بر شعار اصلی و اساسی انقلاب (به شرق و غرب) تأکید می کنند، با غرب ارتباط دارند، نمی توان گفت کسانی که به دنبال خویشاوندی با شرق و کشور هستند، در حال خروج هستند. جنگ روسیه در خط اول آیا می دانستید مزدوران شرق با اوکراین توافق کردند؟ جنگی که جهان آن را اشغالی بیهوده می داند، جنگی که به امنیت جهانی آسیب زیادی وارد کرده و نقش ایران در آن بر اساس استراتژی رسمی دیپلماسی بی طرف تعریف شده است.

با این توضیح، منتقدان نسبت به این اتهام مشکوک ترند، چه آنها مقصر پیوستن به اردوگاه شرق باشند و چه کسانی که در نتیجه تلاش های خود کشور را برای عضویت در شورای امنیت سازمان ملل سوق می دهند.

6565

دکمه بازگشت به بالا